Σε μια εποχή όπου το θέατρο καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του μέσα σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο, η Εύα Στέφα αποτελεί μία από τις φωνές που τολμούν να ανοίξουν νέους δρόμους. Με σπουδές στο Τμήμα Θεάτρου του Α.Π.Θ., δύο μεταπτυχιακούς τίτλους και μια ενεργή πορεία ως ηθοποιός, σκηνοθέτις και θεατροπαιδαγωγός, η Εύα δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα στη γνώση, την καλλιτεχνική έκφραση και την κοινωνική εμπλοκή.
Ως συνιδρύτρια της ομάδας Add Action, μαζί με καλλιτέχνες της Θεσσαλονίκης, επιχειρεί να προσεγγίσει το κλασικό ρεπερτόριο με σύγχρονη δραματουργική ματιά και να προσφέρει νέα ποιοτικά πρότυπα στο παιδικό και εφηβικό θέατρο. Η δουλειά της, βαθιά εμψυχωτική και εκπαιδευτικά στοχευμένη, αποκαλύπτει μια δημιουργό που δεν διδάσκει απλώς θέατρο· το ενεργοποιεί, το εξελίσσει και το μοιράζεται με γενναιοδωρία.

Ποια είναι τα βασικά παιδαγωγικά εργαλεία που χρησιμοποιείτε στις ομάδες σας;
Η θεατροπαιδαγωγική συνδυάζει το θέατρο με την εκπαίδευση, αξιοποιώντας τεχνικές του θεάτρου για να ενισχύσει τη μάθηση, την έκφραση και την κοινωνική ευαισθητοποίηση των μαθητών. Τα βασικά παιδαγωγικά εργαλεία της θεατροπαιδαγωγικής περιλαμβάνουν μεθόδους, τεχνικές και μορφές δραστηριοτήτων που ενεργοποιούν τη φαντασία, τη συνεργασία και τη δημιουργικότητα.
Μέσα από τη δραματοποίηση, το Εκπαιδευτικό Δράμα, το θεατρικό παιχνίδι, αυτοσχεδιασμούς και συμμετοχικές ομαδοσυνεργατικές δράσεις, οι εμπλεκόμενοι έρχονται σε σφαιρική επαφή με το θέμα προς εξέταση και δημιουργείται έτσι ένα βιωματικό εργαστήριο γνώσεων και ευαισθητοποίησης.
Στο τέλος υπάρχει ο απαραίτητος αναστοχασμός. Μετά από κάθε δραστηριότητα, οι συμμετέχοντες συζητούν και εκφράζουν πώς ένιωσαν, τι έμαθαν και τι ανακάλυψαν, και αυτό αποτελεί θεμελιώδες παιδαγωγικό εργαλείο για την καλλιέργεια της μεταγνωστικής ικανότητας και της κριτικής σκέψης.

Πώς προσεγγίζετε τη δημιουργία εμπιστοσύνης ανάμεσα στα μέλη μιας ομάδας;
Η εμπιστοσύνη είναι το θεμέλιο κάθε αποτελεσματικής ομάδας, είτε πρόκειται για μαθητική, θεατροπαιδαγωγική, εκπαιδευτική ή επαγγελματική. Η εμπιστοσύνη δεν «διδάσκεται», ούτε απαιτείται άμεσα· αντιθέτως, χτίζεται σταδιακά μέσα από εμπειρίες, συνέπεια και αυθεντική επικοινωνία.
Πρώτο και σημαντικότερο βήμα: ο/η εμψυχωτής/εκπαιδευτικός ορίζει σαφή όρια και κανόνες σεβασμού (π.χ. δεν κοροϊδεύουμε, ακούμε, δεν διακόπτουμε), καλλιεργεί αίσθημα αποδοχής: κάθε άτομο είναι ελεύθερο να εκφραστεί χωρίς φόβο κριτικής.
Η εμπιστοσύνη επίσης αναπτύσσεται όταν τα μέλη νιώθουν ότι ακούγονται πραγματικά, όταν ο/η εμψυχωτής δίνει χώρο στον λόγο όλων και αναγνωρίζει συναισθήματα, όταν οι συμμετέχοντες μαθαίνουν να ακούν ο ένας τον άλλον χωρίς να διακόπτουν και όταν ενθαρρύνεται ο διάλογος, όχι η «σωστή απάντηση».
Οι κοινές εμπειρίες και οι συνεργατικές δράσεις είναι «κόλλα» για την ομάδα. Δραστηριότητες όπως θεατρικά παιχνίδια, ασκήσεις εμπιστοσύνης ή αυτοσχεδιασμοί ενισχύουν τη σύνδεση.
Ακόμη, η ειλικρίνεια και αυθεντικότητα παίζουν τεράστιο ρόλο. Ο εμψυχωτής δίνει το παράδειγμα: παραδέχεται λάθη, δείχνει ευαλωτότητα, μοιράζεται εμπειρίες. Έτσι, τα μέλη αισθάνονται ότι μπορούν κι εκείνα να είναι ο εαυτός τους χωρίς φόβο.
Η εμπιστοσύνη επίσης κλονίζεται από ασυνέπεια. Όταν οι κανόνες τηρούνται και η ομάδα λειτουργεί με σταθερό ρυθμό και δίκαιη αντιμετώπιση, τα μέλη νιώθουν ασφάλεια.
Ακόμη, η εμπιστοσύνη ανθίζει όταν η ομάδα αναγνωρίζει τη μοναδικότητα κάθε μέλους. Οι διαφορές σε χαρακτήρα, ρυθμό, ιδέες ή πολιτισμικό υπόβαθρο θεωρούνται πηγή πλούτου.
Μετά από δραστηριότητες, η ομάδα συζητά πώς ένιωσε και τι έμαθε. Αυτό ενισχύει τη διαφάνεια και την αίσθηση «είμαστε μαζί σε αυτό». Ο αναστοχασμός βοηθά να αντιμετωπιστούν δυσκολίες με εμπιστοσύνη αντί για κριτική.

Με ποιον τρόπο συνδέετε την εκπαιδευτική διαδικασία με τη σκηνοθετική σας δουλειά;
Η εκπαιδευτική διαδικασία και η σκηνοθετική δουλειά συνδέονται βαθιά, γιατί και οι δύο βασίζονται στη μετάδοση γνώσης, στη δημιουργία εμπειριών και στη διαχείριση ανθρώπινων δυναμικών. Η σκηνοθεσία είναι μια εκπαιδευτική πράξη.
Ο σκηνοθέτης, όπως και ο εκπαιδευτικός, καθοδηγεί μια ομάδα προς έναν στόχο: την παραγωγή νοήματος, δηλαδή εξηγεί έννοιες (π.χ. δραματουργία, χαρακτήρες, ύφος), προσφέρει εργαλεία και μεθόδους και ενθαρρύνει την κατανόηση μέσα από την πράξη.
Οι πρόβες λειτουργούν ως μαθησιακό περιβάλλον, διότι εμπεριέχουν εξερεύνηση, δοκιμή και λάθη, ανατροφοδότηση και συνεχή βελτίωση, ενίσχυση συνεργασίας, πειθαρχίας και δημιουργικότητας.
Ο σκηνοθέτης δημιουργεί τις συνθήκες για να ζωντανέψει ένα κείμενο, ώστε να αποδοθεί από τους ηθοποιούς μέσα από βιωματική διαδικασία με καθαρή έκφραση της πρόθεσης.
Φυσικά, η ικανότητα να μετατρέπεις αφηρημένες ιδέες σε πράξη είναι μια εργαστηριακή και επίπονη διαδικασία, καθώς εμπεριέχει ενεργητική ακρόαση και προσαρμογή στις ανάγκες της ομάδας.
Πολλές σκηνοθετικές μέθοδοι και σύγχρονες παραστασιακές τεχνικές εμπεριέχουν παιδαγωγικές αρχές, όπως μάθηση μέσω εμπειρίας, καθοδηγούμενη ανακάλυψη, αναστοχασμό και αυτοαξιολόγηση.
Πάντως, είτε στη σκηνή είτε στην τάξη, το ζητούμενο είναι το ίδιο: να παράγουμε κατανόηση και να μεταμορφώσουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο, «φτιάχνοντας» τον κόσμο από την αρχή με τους δαίμονες και τις αρετές του.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζετε όταν εργάζεστε με παιδιά ή εφήβους;
Ως εκπαιδευτικός θεατρικής αγωγής και σκηνοθέτης, η μεγαλύτερη πρόκληση όταν εργάζεσαι με παιδιά ή εφήβους είναι συνήθως η ισορροπία ανάμεσα στην καθοδήγηση και την ελευθερία, δηλαδή η διατήρηση της προσοχής και του ενδιαφέροντος.
Τα παιδιά και οι έφηβοι έχουν πιο μεταβλητή συγκέντρωση και γι’ αυτό είναι αποτελεσματική η συνεχής εναλλαγή δραστηριοτήτων, οι βιωματικές ασκήσεις, τα ερεθίσματα που ταιριάζουν στην ηλικία τους, καθώς και η δημιουργία ενός ασφαλούς χώρου έκφρασης.
Οι μικρότερες ηλικίες συχνά διστάζουν να εκτεθούν, να κάνουν λάθος, να εμπιστευτούν την ομάδα. Η πρόκληση είναι να νιώσουν ότι κανείς δεν κρίνει και ότι έχουν χώρο να δοκιμάσουν.
Επίσης έχουν διαφορετικούς ρυθμούς και ανάγκες. Ένας 12χρονος, ένας 15χρονος και ένας 17χρονος έχουν εντελώς διαφορετικό επίπεδο ωριμότητας, κατανόησης και συναισθηματικής επάρκειας. Η ίδια άσκηση μπορεί στον έναν να φαίνεται εύκολη, στον άλλο ακατανόητη και σε κάποιον τρίτο τρομακτική. Η προσαρμογή είναι συνεχής.
Πέρα από αυτά, είναι αναγκαία η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης. Σε αυτές τις ηλικίες η αυτοεικόνα είναι πολύ εύθραυστη. Ο εκπαιδευτής/σκηνοθέτης χρειάζεται να δίνει θετική ανατροφοδότηση, να ενθαρρύνει, να βοηθά τους νέους να αξιοποιήσουν τα δυνατά τους σημεία.
Τέλος, η διαχείριση της ομαδικής δυναμικής παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα παιδιά και οι έφηβοι επηρεάζονται από φιλίες, αντιπαλότητες, άγχος αποδοχής. Η ομάδα μπορεί να απογειωθεί ή να «μπλοκάρει» ανάλογα με αυτές τις σχέσεις.
Άλλο στοίχημα αποτελεί η μετάφραση σύνθετων εννοιών σε βιωματική γλώσσα. Η πρόκληση είναι να κάνεις τα παιδιά να καταλάβουν και όχι απλώς να ακολουθήσουν. Αυτό απαιτεί δημιουργικούς τρόπους: παιχνίδια, αυτοσχεδιασμούς, παραδείγματα που τα αφορούν.

Πώς επιλέγετε το υλικό ή τα κείμενα που θα δουλέψετε σε μια παράσταση;
Η επιλογή του υλικού ή των κειμένων για μια παράσταση είναι μια δημιουργική αλλά και στρατηγική διαδικασία. Συνήθως βασίζεται σε έναν συνδυασμό καλλιτεχνικών, παιδαγωγικών και πρακτικών κριτηρίων.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες είναι οι εξής:
Το προφίλ και οι ανάγκες της ομάδας. Το υλικό πρέπει να «μιλάει» στους ερμηνευτές και στην ηλικία τους (παιδιά, έφηβοι, ενήλικες), να είναι ανάλογο της εμπειρίας, του επιπέδου δεξιοτήτων, της ιδιοσυγκρασίας και των ενδιαφερόντων της ομάδας.
Ένα απαιτητικό κείμενο μπορεί να είναι αιρετικό, αλλά άχρηστο αν η συγκεκριμένη ομάδα δεν μπορεί να το υπηρετήσει.
Κάθε φορά κάνω μεγάλη έρευνα πριν ασχοληθώ με ένα κείμενο και ψάχνω υλικό που να ταιριάζει στις ιδέες του έργου.
Χρησιμοποιώ κυρίως τεχνικές του Θεάτρου της Επινόησης, του μεταδραματικού θεάτρου και υβριδικές μορφές.

Ποιες δεξιότητες θεωρείτε ότι ενισχύει περισσότερο το θέατρο στους νέους;
Το θέατρο ενισχύει στους νέους μια σειρά από σημαντικές δεξιότητες, καθώς καλλιεργεί τη συναισθηματική νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση μέσω της ταύτισης με διαφορετικούς ρόλους, βελτιώνει την επικοινωνία και την αυτοπεποίθηση, ενθαρρύνει τη συνεργασία και τον σεβασμό στο ομαδικό πλαίσιο, αναπτύσσει τη δημιουργική και κριτική σκέψη μέσα από τον αυτοσχεδιασμό και την ανάλυση χαρακτήρων και παράλληλα προάγει την πειθαρχία, την υπευθυνότητα και τη δέσμευση, κάνοντάς το μια πολύπλευρη εμπειρία μάθησης και προσωπικής εξέλιξης.

Πώς αντιμετωπίζετε τη δημιουργική αντίσταση ή τη διστακτικότητα των συμμετεχόντων;
Η δημιουργική αντίσταση ή διστακτικότητα είναι φυσικό κομμάτι κάθε ομαδικής καλλιτεχνικής διαδικασίας και αντιμετωπίζεται με τρόπους που ενθαρρύνουν την ασφάλεια, την εμπιστοσύνη και τη σταδιακή έκθεση.
Συνήθως ξεκινώ με απλές, παιγνιώδεις ασκήσεις που μειώνουν το άγχος και δεν απαιτούν «σωστές» απαντήσεις, ώστε οι συμμετέχοντες να νιώσουν άνετα χωρίς πίεση.
Δημιουργώ ένα κλίμα αποδοχής, όπου κάθε προσπάθεια αναγνωρίζεται και δεν υπάρχει χώρος για κριτική που μπλοκάρει την έκφραση.
Δουλεύω σταδιακά, δίνοντας μικρά και ξεκάθαρα βήματα που αυξάνουν την εμπιστοσύνη στον εαυτό και στην ομάδα.
Ενθαρρύνω την ελεύθερη έκφραση, δίνω επιλογές ώστε ο καθένας να συμμετέχει με τον δικό του ρυθμό και αξιοποιώ τεχνικές όπως ο αυτοσχεδιασμός, η κίνηση ή η ομαδική δημιουργία για να ενεργοποιηθούν οι πιο διστακτικοί.
Με αυτόν τον τρόπο η αντίσταση μετατρέπεται σε εμπλοκή και τελικά σε δημιουργική συμμετοχή.

Ποιο είναι ένα έργο ή πρόγραμμα που θεωρείτε καθοριστικό στην πορεία σας;
Ένα έργο ή πρόγραμμα που μπορεί να θεωρηθεί καθοριστικό στην πορεία κάποιου – ιδίως σε θεατρικό ή εκπαιδευτικό πλαίσιο – είναι συνήθως εκείνο που συνδυάζει βαθιά προσωπική εξέλιξη με ουσιαστική επίδραση στους συμμετέχοντες.
Σε εκπαιδευτικό επίπεδο πολλά σχολικά πρότζεκτ με καθόρισαν, αλλά θα ξεχωρίσω αυτό που μου άνοιξε νέους ορίζοντες στα ενδιαφέροντά μου, καθώς γνώρισα τη μαγεία της επιστήμης. Και αυτό δεν είναι άλλο από την παράσταση που δημιούργησα από το μηδέν το 2020, με τίτλο BRAINSTORMERS, που πραγματεύεται με σουρεαλιστικό τρόπο τη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Αυτή η δράση βραβεύτηκε πανελλαδικά με πολλά βραβεία, μεταξύ άλλων σκηνοθεσίας και σεναρίου.
Κατόπιν, η δημιουργία της ομάδας AddAction στάθηκε καθοριστική, διότι πλέον το όραμά μας παίρνει σάρκα και οστά.
Ο Ευτυχισμένος Πρίγκιπας, που ουσιαστικά είναι η δεύτερη παραγωγή μας, αποτελεί σταθμό στην πορεία μου, διότι με εξέλιξε ως επαγγελματία του θεάτρου αλλά και πνευματικά, καθώς είναι ένα παραμύθι με πολλές προεκτάσεις και αποτελεί έναν σκηνοθετικό και υποκριτικό άθλο-στοίχημα η απόδοσή του μέσα από σύγχρονες πρακτικές και αναπλαισίωση.

Ποιοι είναι οι στόχοι σας για τις επόμενες θεατρικές ή θεατροπαιδαγωγικές σας δράσεις;
Ως γενικό στόχο έχω να βρω τη σύνδεση του θεάτρου με σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα, δίνοντας στους συμμετέχοντες χώρο να τα επεξεργαστούν με ασφάλεια, καθώς και την ανάπτυξη παραστασιακού υλικού που θα προκύψει από βιωματική διαδικασία και συλλογική δημιουργία (devised theatre).
Με ενδιαφέρουν ως θεματικές ο άνθρωπος ως θύμα της ιστορίας, το συλλογικό και ατομικό τραύμα, ο άνθρωπος μπροστά σε ισχυρά διλήμματα.
Η κύρια έρευνά μου αυτή την εποχή – και σε επίπεδο διατριβής – εστιάζει στην ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης, στην απόδοση επιστημονικών ζητημάτων μέσα από θεατρικές τεχνικές.
Το επόμενο πρότζεκτ θα έχει σχέση με τη μορφή της Μαρίας Κιουρί.

Πώς διαμορφώθηκε η προσωπική σας πορεία από το θέατρο στη θεατροπαιδαγωγική;
Από πολύ νωρίς το θέατρο ήταν για μένα ένας χώρος ανακάλυψης και έκφρασης.
Ως ηθοποιός, η κάθε πρόβα, κάθε σκηνή, κάθε χαρακτήρας μου έδινε την ευκαιρία να εξερευνήσω συναισθήματα, σχέσεις και ανθρώπινες ιστορίες με έναν τρόπο που τίποτα άλλο δεν μπορούσε.
Με την πάροδο του χρόνου, συνειδητοποίησα ότι η χαρά που ένιωθα στη σκηνή δεν ήταν μόνο από το να παίζω, αλλά και από το να βλέπω άλλους να ανακαλύπτουν τον εαυτό τους μέσα από το θέατρο. Αυτή η παρατήρηση με οδήγησε σιγά σιγά στη θεατροπαιδαγωγική.
Ξεκίνησα συμμετέχοντας σε εργαστήρια για παιδιά και εφήβους, όπου ο ρόλος μου ήταν να εμψυχώνω και να καθοδηγώ, όχι να πρωταγωνιστώ. Εκεί ένιωσα για πρώτη φορά ότι η τέχνη μπορεί να γίνει εργαλείο μάθησης, αυτογνωσίας και κοινωνικής σύνδεσης.
Στη συνέχεια αποφάσισα να εμβαθύνω και ακολούθησα σπουδές στη θεατροπαιδαγωγική και στη σκηνοθεσία, μαθαίνοντας μεθόδους δράματος στην εκπαίδευση, θεατρικού παιχνιδιού και δημιουργικής έκφρασης.
Η επαφή με τους μαθητές, τα παιδιά και τις ομάδες μου έδειξε ότι η δημιουργικότητα μπορεί να ενεργοποιήσει δεξιότητες, συναισθήματα και φαντασία με τρόπους που ποτέ δεν είχα φανταστεί ως ηθοποιός.
Σήμερα, η πορεία μου είναι μια σύνθεση: το θέατρο παραμένει η καρδιά της δουλειάς μου, αλλά η αληθινή μου ικανοποίηση βρίσκεται στο να βλέπω άλλους να ανακαλύπτουν τον εαυτό τους, να εκφράζονται και να μεγαλώνουν μέσα από την τέχνη.
Η μετάβαση από ηθοποιό σε θεατροπαιδαγωγό δεν ήταν απλώς αλλαγή ρόλου, αλλά μια βαθιά συνειδητοποίηση ότι η τέχνη γίνεται πιο ζωντανή όταν μοιράζεται και μεταδίδεται.
Σήμερα, η δουλειά μου είναι μια ένωση της τέχνης και της παιδαγωγικής. Το θέατρο παραμένει η καρδιά μου, αλλά η μεγαλύτερη ικανοποίηση είναι να βλέπω άλλους να εκφράζονται, να δημιουργούν και να μεγαλώνουν μέσα από αυτό που αγαπώ.
Η μετάβαση αυτή δεν ήταν απλώς αλλαγή ρόλου· ήταν ανακάλυψη του τρόπου να μοιράζεσαι την τέχνη με νόημα.

Σε κάθε της βήμα, η Εύα Στέφα υπενθυμίζει πως το θέατρο δεν είναι ποτέ μια περαστική παράσταση· είναι ένας ζωντανός οργανισμός που αλλάζει ανθρώπους, αντιλήψεις και ορίζοντες. Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό στοίχημα της τέχνης: όχι να μας δείξει τι πρέπει να δούμε, αλλά να μας προκαλέσει να αναρωτηθούμε ποιοι μπορούμε να γίνουμε.
Και κάπου εκεί, ανάμεσα στη διδασκαλία, τη δημιουργία και την έρευνα, η Εύα συνεχίζει να μας θυμίζει ότι η σκηνή —όπως και η ζωή— ανήκει σε όσους τολμούν να την αναπλάσουν.

Συνέντευξη: Πανέλα Χριστίνα